Paragraaf E: Grondbeleid

Grondbeleid is het samenhangende geheel van handelingen betreffende grondtransacties en -ontwikkeling. Het geeft aan welke mogelijkheden er zijn om een gebied tot ontwikkeling te brengen en welke rol de gemeente (actief/ faciliterend) hierin kan vervullen.

Actief grondbeleid omvat alle fasen van het exploiteren van grond; De aankoop van gronden, sloop of bouwrijp maken tot en met de uitgifte/verkoop van bouwgrond. Bij actief grondbeleid exploiteert de gemeente gronden voor eigen rekening en risico. De gemeente legt bij actief grondbeleid de publieke voorzieningen aan en kan in beginsel alle productiekosten doorberekenen in de gronduitgifteprijzen, mits de marktprijs niet wordt overschreden. Bij een actief grondbeleid wordt een gemeentelijke grondexploitatie opgesteld.

Faciliterend grondbeleid houdt in dat de gemeente het particulieren mogelijk maakt grond te exploiteren. Gemeentelijke kosten verbonden aan de desbetreffende ontwikkelingen moet de gemeente verhalen op de particuliere exploitant. De gemeente koopt zelf geen grond aan en beperkt zich tot de wettelijke publieke taak. Deze taak bestaat vooral uit het toetsen van de plannen aan vastgestelde beleidskaders, inspraakprocedures, het vaststellen van het bestemmingsplan en zo nodig het exploitatieplan. Bij faciliterend grondbeleid wordt geen gemeentelijke grondexploitatie opgesteld.

Het grondbeleid van de gemeente Heiloo is vastgelegd in de Nota Grondbeleid 2017. De nieuwe Nota Grondbeleid (mede Nota Grondprijsbeleid) wordt in 2025 vastgesteld. De Nota wordt gebruikt als sturingsinstrument om gemeentelijke doelstellingen te realiseren op verschillende beleidsterreinen, zoals ruimtelijke ordening, wonen, economische ontwikkeling, energietransitie, infrastructuur, duurzame leefomgeving en voorzieningen. 
Per 1 januari 2024 is de nieuwe omgevingswet ingevoerd, voorheen, de Wet ruimtelijke ordening (Wro). In 2011 heeft de crisis er toe geleid dat de raad heeft besloten steeds meer af te stappen van actief grondbeleid en meer in te zetten op faciliterend grondbeleid. Gemeenten kiezen tegenwoordig vaak voor een situationeel of strategisch grondbeleid in plaats van een puur actief of passief beleid, waarbij ze afwegen of ze zelf grond verwerven en ontwikkelen (actief) of de rol van faciliteren en kaders stellen aannemen (passief/faciliterend). 

De gemeente Heiloo kent nog drie projecten waarvoor een gemeentelijke grondexploitatie is opgesteld, te weten Zuiderloo, Boekelermeer fase A, B en C en PCC de Dors. Een reden om te kiezen voor actief grondbeleid kan liggen in de grondposities in het gebied. Voor allen gebieden geldt dat de gemeente een (grote) grondpositie heeft. Om de gemeenteraad in staat te stellen haar controlerende rol adequaat te kunnen uitvoeren, is een transparant inzicht in de grondexploitaties en de geprognotiseerde resultaten noodzakelijk.

.

De gemeente Heiloo heeft de afgelopen jaren voorspoedig aan de grondexploitatieprojecten kunnen werken. Het project Zuiderloo is inmiddels in een vergevorderd stadium en ook de gronduitgifte in Boekelermeer heeft laten zien dat hier een duidelijke markt voor bestaat. De grondexploitatie PCC de Dors is met terugwerkende kracht per 01-01-2025 geopend en vastgesteld.

Het aantal nieuwbouwwoningen dat op de korte termijn beschikbaar komt op de Nederlandse woningmarkt blijft lager dan de vraag. De verwachting is dat de druk op de woningmarkt de komende jaren daarom erg hoog blijft.
De markt voor bedrijfsruimten bevindt zich in wat betere tijden. Bedrijven bezorgen meer en daardoor worden door die bedrijven een grotere voorraad aangelegd. Dit kan op termijn leiden tot meer vraag naar logistiek vastgoed. Met name de bedrijventerreinen langs de A9 zullen profiteren als deze ontwikkeling zich doorzet. Voor Boekelermeer zijn er verschillende gegadigden om grond af te nemen in 2025/2026.

Ondanks de afschaffing van het Meerjarenperspectief Grondexploitaties (MPG) vanaf 2023 worden de grondexploitaties tussentijds wel geactualiseerd aan de hand van de vastgestelde ruimtelijke kaders, uitgangspunten en planning. Eventuele afwijkingen ten aanzien van de NAG in programma, fasering en resultaat worden inzichtelijk gemaakt en deze worden dan bij tweede FIRAP voorgelegd. 
De grondkosten, plankosten, uitvoeringskosten en bijkomende kosten (rente) worden ten laste van de grondexploitatie gebracht. De opbrengsten uit grondverkoop en overige baten worden ten gunste van de grondexploitatie gebracht.

Naast het actualiseren van de grondexploitaties wordt de risicoanalyse behorend bij de projecten geactualiseerd.

Het nieuwe ontwerpbestemmingsplan Zandzoom is samen met het exploitatieplan gepubliceerd op woensdag 20 december 2023 en de dag daarna voor een periode van zes weken ter inzage gelegd. Hiermee wordt woningbouw in Zandzoom-Heiloo mogelijk gemaakt. De laatste hand wordt gelegd aan de nota van beantwoording van de zienswijzen. Belangrijk element hierin is het verkeerskundige aspect. Daar is nog aanvullende informatie voor nodig. Bij de actualisatie van de meerjarenplanning Zandzoom blijkt dat er geen aanpassingen van de plankosten nodig zijn. 

Voor de andere faciliterende projecten (kostenverhaal) geldt dat een particulier initiatief een locatie die men in eigendom heeft in afwijking van het vigerende omgevingsplan wil (her)ontwikkelen. Voor deze projecten is geen grondexploitatie opgesteld. Deze particuliere initiatieven zijn in de Nota Actualisatie Grondexploitatie (NAG) toegelicht en de financiële effecten zijn verwerkt in de jaarrekening.